ETF's
Fysiek vs. synthetisch
Wat is het verschil tussen een fysieke en synthetische ETF? Over sampling, swaps, tegenpartijrisico en kosten. Rustig uitgelegd, zonder advies.
Een fysieke ETF koopt de aandelen of obligaties uit de index zelf. Een synthetische ETF koopt die niet, maar spreekt met een bank af dat die het rendement van de index betaalt. Dat afspraakje heet een swap. De manier waarop een ETF zijn index nabootst, heet replicatie. Bij fysieke vs. synthetische ETF’s gaat het dus om twee vormen van replicatie. Voor de meeste beginners is dit geen beslissende keuze. Het is wel goed om te snappen wat er in je fonds gebeurt.
Het verschil tussen fysieke en synthetische ETF’s in het kort
Definitie: een fysieke ETF bezit de effecten uit de index, helemaal of een representatieve selectie. Een synthetische ETF bezit een ander mandje effecten en ruilt het rendement daarvan via een swap met een bank in voor het rendement van de index.
Fysiek: volledig
- Wat bezit het fonds?: Alle effecten uit de index
- Transparantie: Hoog: je ziet precies wat erin zit
- Tegenpartijrisico: Alleen bij effectenuitlening
- Typische kosten: Handelskosten bij aanpassingen
- Volgt de index: Meestal heel nauwkeurig
- Typische markten: Overzichtelijke, liquide indexen
Fysiek: sampling
- Wat bezit het fonds?: Een selectie uit de index
- Transparantie: Hoog: je ziet de selectie
- Tegenpartijrisico: Alleen bij effectenuitlening
- Typische kosten: Lagere handelskosten dan volledig
- Volgt de index: Iets meer kans op afwijking
- Typische markten: Indexen met duizenden effecten
Synthetisch (swap)
- Wat bezit het fonds?: Een ander mandje effecten plus een swapcontract
- Transparantie: Je ziet het mandje en de tegenpartij, niet de index zelf
- Tegenpartijrisico: Ja, bij de swap, begrensd door regels en onderpand
- Typische kosten: Swapkosten, niet altijd zichtbaar in de TER
- Volgt de index: Meestal heel nauwkeurig
- Typische markten: Lastig te kopen markten, Amerikaanse aandelen, grondstoffen
Wat is replicatie bij een ETF?
Een indexfonds belooft één ding: zo goed mogelijk doen wat de index doet. Daarvoor moet het die index nabootsen. De manier waarop het dat doet, heet de replicatiemethode. Er zijn grofweg drie smaken: alles kopen, een selectie kopen of het rendement inruilen via een swap.
Fysieke ETF: de aandelen echt in bezit
Bij een fysieke ETF staan de echte aandelen of obligaties op naam van het fonds. Wat je in de index ziet, zit ook (grotendeels) in het fonds.
Volledige replicatie
Bij volledige replicatie koopt het fonds alle effecten uit de index, in dezelfde verhouding. Heeft een bedrijf 3% gewicht in de index, dan is het ook 3% van het fonds. Dat werkt goed bij overzichtelijke indexen met een paar honderd grote, goed verhandelbare aandelen. Wat je ziet, is wat je hebt. Maar elke indexwijziging betekent kopen en verkopen, en dat kost geld.
Sampling of geoptimaliseerde replicatie
Sommige indexen bevatten duizenden aandelen of obligaties. Denk aan een brede wereldindex, kleine bedrijven of obligaties. Een deel daarvan is moeilijk of duur om te kopen. Het fonds koopt dan een representatieve selectie die zich zo veel mogelijk gedraagt als de hele index. Dat heet sampling of geoptimaliseerde replicatie.
Het gevolg is dat het fonds de index iets minder precies volgt. Die afwijking heet tracking error. In de praktijk is die bij grote fondsen meestal klein, maar hij is er.
Effectenuitlening: extra inkomsten, klein extra risico
Veel fysieke ETF’s lenen een deel van hun aandelen tijdelijk uit aan andere partijen, zoals banken. Dat heet effectenuitlening (in het Engels: securities lending). De lener betaalt een vergoeding en geeft onderpand, bijvoorbeeld obligaties of andere aandelen.
Volgens de Europese richtsnoeren moet de opbrengst, na aftrek van kosten, naar het fonds. Een deel gaat wel als vergoeding naar de partij die het uitlenen regelt. Hoe die verdeling eruitziet, verschilt per aanbieder.
Er zit een kanttekening aan. Gaat de lener failliet, dan moet het fonds terugvallen op het onderpand. Daarmee heeft ook een fysieke ETF een vorm van tegenpartijrisico. Klein, maar niet nul.
Synthetische ETF: het rendement via een swap
Een synthetische ETF bezit niet de effecten uit de index. Het fonds haalt het indexrendement binnen via een contract met een tegenpartij, meestal een grote bank. Je herkent zo’n fonds vaak aan het woord “Swap” of “Synthetic” in de naam.
Hoe een swap werkt
Een swap is een ruilafspraak. Het fonds zegt tegen de bank: jij betaalt mij wat de index doet, ik betaal jou wat mijn eigen mandje doet. Stijgt de index meer dan het mandje, dan betaalt de bank het verschil. Andersom betaalt het fonds. Voor jou telt de uitkomst: het rendement van de index, min de kosten. Daarom heet dit ook wel een swap-ETF.
Funded en unfunded swaps
Er zijn twee varianten. Bij een unfunded swap koopt het fonds zelf een mandje effecten en houdt het dat in bezit. Dat mandje heet het substituutmandje. Het hoeft niet op de index te lijken.
Bij een funded swap geeft het fonds het geld aan de tegenpartij. In ruil daarvoor krijgt het onderpand, dat apart wordt gehouden. Het fonds bezit dan geen eigen mandje.
Waarom bestaan synthetische ETF’s?
Een aanbieder kiest om een paar redenen voor een swap. Sommige markten zijn lastig of duur om fysiek te kopen, zoals bepaalde opkomende markten. Grondstoffen kun je in een fonds niet makkelijk opslaan. Verder kan een swap de index heel precies volgen, omdat de bank het indexrendement levert. En soms is het goedkoper of fiscaal gunstiger. Dat laatste lees je verderop.
Is een synthetische ETF veilig? Tegenpartijrisico en onderpand
Dit is de vraag die de meeste mensen hebben. Het eerlijke antwoord: het risico is beperkt, maar niet nul.
Tegenpartijrisico is het risico dat de partij met wie je een afspraak hebt, die afspraak niet nakomt. Bij een synthetische ETF is dat de bank achter de swap. Gaat die failliet, dan krijgt het fonds het indexrendement niet meer.
Daar zijn regels voor. Synthetische ETF’s die in Europa aan particulieren worden aangeboden, vallen meestal onder de UCITS-regels. Volgens de UCITS-richtlijn mag het risico op één tegenpartij bij zo’n contract niet hoger zijn dan 10% van het fondsvermogen als die tegenpartij een bank is. In andere gevallen is de grens 5%. Loopt het tegoed bij de bank op, dan moet het fonds dat terugbrengen. Dat gebeurt bijvoorbeeld door de swap te “resetten”: de openstaande winst wordt dan verrekend.
Veel aanbieders gaan verder dan de regel. Ze werken met meerdere tegenpartijen en vragen extra onderpand.
Wat gebeurt er als de tegenpartij failliet gaat? Het fonds valt dan terug op wat het zelf bezit: het substituutmandje of het onderpand. Dat mandje is niet hetzelfde als de index. Het fonds kan het verkopen of een nieuwe swap afsluiten. Je verliest dan in de regel hooguit het deel dat de bank nog moest betalen, plus eventuele koersverschillen bij het mandje. Al je geld kwijtraken is bij een UCITS-ETF met deze buffers niet het realistische scenario. Een tijdelijke verstoring, zoals een pauze in de handel, kan wel.
Zet dit eerlijk naast de fysieke ETF. Ook daar bestaat tegenpartijrisico, via effectenuitlening. Het verschil zit in het soort risico, niet in veilig tegenover onveilig.
Kosten en tracking: wat merk je ervan?
Bij een fysieke ETF met volledige replicatie betaalt het fonds handelskosten bij elke indexwijziging. Bij sampling is dat minder. Bij een synthetische ETF betaalt het fonds een vergoeding voor de swap. Die swapkosten zitten niet altijd in de TER, de jaarlijkse kostenratio die je op de factsheet ziet.
Daarom zegt de TER niet alles. Kijk liever ook naar de tracking difference: het verschil tussen het rendement van het fonds en dat van de index over een jaar. Daarin zitten alle kosten en opbrengsten samen.
Belasting: het verhaal van Amerikaanse aandelen in een swap-ETF
Een fysieke Ierse ETF met Amerikaanse aandelen ontvangt dividend van die bedrijven. De VS houden daar 15% bronbelasting op in, op fondsniveau. Die belasting kun je als Nederlandse belegger niet terugvragen of verrekenen.
Een swap-ETF op een Amerikaanse index ontvangt geen dividend, maar het indexrendement via de swap. Onder Amerikaanse regels (Section 871(m)) geldt voor swaps op een brede, zogenoemde gekwalificeerde index geen bronbelasting op dat dividendrendement. Daardoor kan dit lek kleiner zijn.
Om welke orde van grootte gaat het? Als indicatie: 15% van het dividendrendement van het Amerikaanse deel. Bij een dividendrendement van 1,5% is dat ongeveer 0,23 procentpunt per jaar. Het is geen vast cijfer.
Box 3 en dividendbelasting leggen we hier niet uit. Lees daarvoor, hoe belasting op ETF's werkt in Nederland.
Wanneer zie je welk type?
Een neutraal overzicht van wat je in de praktijk vaak tegenkomt:
- Brede indexen van ontwikkelde markten: vaak fysiek, volledig of met sampling.
- Zeer brede wereld- en obligatie-indexen: vaak sampling.
- Amerikaanse aandelenindexen: beide komen voor. De swapvariant bestaat vooral om de bronbelasting.
- Grondstoffen, sommige opkomende markten, hefboom- en inverse producten: vaak synthetisch.
Waar vind je de replicatiemethode van een ETF?
Kijk in deze documenten:
- De factsheet. Daar staat de replicatiemethode meestal bovenaan, bijvoorbeeld “fysiek”, “geoptimaliseerd” of “synthetisch (swap)”.
- Het KID. Dit is het verplichte informatiedocument dat je broker je laat zien voordat je koopt.
- Het jaarverslag en het prospectus. Hier vind je de details.
- De fondsnaam. “Swap” of “Synthetic” in de naam zegt al veel.
Let daarbij op deze punten:
- de replicatiemethode;
- het aantal tegenpartijen bij een swap;
- het onderpandbeleid: wat voor onderpand en hoeveel;
- bij een fysieke ETF: welk percentage van de effecten wordt uitgeleend.
Fysiek of synthetisch: wat betekent dit voor jou?
Bij fysieke vs. synthetische ETF’s gaat het niet om goed of fout. Beide vormen vallen in Europa doorgaans onder dezelfde UCITS-regels. Het verschil zit in het soort risico en in de manier waarop kosten en belasting uitpakken.
Voor de meeste beleggers die voor de lange termijn bouwen, wegen andere dingen zwaarder. Lage kosten. Goede spreiding. En vooral: volhouden, maand na maand. De AFM heeft in haar voorlichting aangegeven dat ze eenvoudige, transparante producten de voorkeur geeft voor particuliere beleggers.
Deze pagina is informatief en educatief bedoeld. Het is geen financieel advies en geen aanbeveling om een bepaald product te kopen of verkopen. Beleggen brengt risico’s met zich mee: je kunt (een deel van) je inleg verliezen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een fysieke en een synthetische ETF?
Een fysieke ETF koopt de effecten uit de index zelf, allemaal of een selectie. Een synthetische ETF bezit een ander mandje effecten en ruilt het rendement daarvan via een swap met een bank in voor het rendement van de index. Beide proberen hetzelfde: de index zo precies mogelijk volgen. Het verschil zit in hoe ze dat doen en in het soort risico.
Is een synthetische ETF veilig?
Het risico is beperkt, maar niet nul. Het belangrijkste risico is dat de bank achter de swap failliet gaat. UCITS-regels begrenzen dat risico tot 10% van het fondsvermogen per bank en 5% bij andere tegenpartijen. Het fonds heeft daarnaast een eigen mandje effecten of onderpand. Al je geld verliezen door een faillissement van de tegenpartij is daardoor geen realistisch scenario.
Wat is beter: fysiek of synthetisch?
Daar is geen algemeen antwoord op. Het hangt af van wat je belangrijk vindt: zo direct mogelijk bezit, de laagste totale kosten of een bepaalde markt. Beide vormen zijn gereguleerd. Voor de meeste beleggers wegen kosten, spreiding en volhouden zwaarder dan de replicatiemethode.
Wat is sampling bij een ETF?
Bij sampling koopt het fonds niet alle effecten uit de index, maar een representatieve selectie. Dat gebeurt vooral bij indexen met duizenden aandelen of obligaties, waarvan een deel lastig te kopen is. Het scheelt handelskosten. Het nadeel is dat het fonds de index iets minder precies volgt.
Wat is tegenpartijrisico?
Tegenpartijrisico is het risico dat de partij met wie het fonds een afspraak heeft, die afspraak niet nakomt. Bij een synthetische ETF is dat de bank achter de swap. Bij een fysieke ETF speelt het als het fonds effecten uitleent. In beide gevallen beperken regels en onderpand het risico.
Lenen fysieke ETF’s mijn aandelen uit?
Het fonds leent soms een deel van zijn eigen effecten uit, niet jouw aandelen bij je broker. De lener betaalt een vergoeding en geeft onderpand. Volgens de Europese richtsnoeren moet de opbrengst na kosten naar het fonds. Er ontstaat wel een klein tegenpartijrisico. In het jaarverslag zie je hoeveel er wordt uitgeleend.
Hoe zie ik of een ETF fysiek of synthetisch is?
Kijk op de factsheet, in het KID of in het prospectus. Daar staat de replicatiemethode vermeld. Vaak zegt de naam het al: “Swap” of “Synthetic” wijst op synthetische replicatie.
Zijn synthetische ETF’s goedkoper?
Soms. De TER kan lager zijn, maar swapkosten zitten niet altijd in de TER. Bij Amerikaanse aandelen kan een swap ook bronbelasting op dividend schelen. Vergelijk daarom de tracking difference: die laat zien wat je na alle kosten echt overhoudt ten opzichte van de index.
Gratis hulpmiddel
Zie wat regelmatig beleggen mogelijk kan doen.
Vul je startkapitaal, maandelijkse inleg en looptijd in. De calculator laat je mogelijke groei zien — zonder mooie beloftes.
