Psychologie

Gedragsfouten beleggers

Gedragsfouten bij beleggen: de 10 bekendste beleggersfouten

De meeste beleggersfouten hebben weinig met kennis te maken. Ze gaan over gedrag. Je weet best dat de beurs op en neer gaat. Maar als je belegging in een week tien procent zakt, voelt dat anders dan het in een boek leek.

Iedereen maakt zulke fouten, ook wie al jaren belegt. Ze zijn wel goed onderzocht. De psychologie van beleggen laat zien welke neigingen we allemaal hebben. Hieronder staan tien gedragsfouten: wat het is, waarom het gebeurt, wat het kan kosten en wat kan helpen. Plus wat onderzoek zegt over wat gedrag beleggers gemiddeld kost.

In het kort

  • Beleggers in Amerikaanse fondsen haalden over de tien jaar tot en met 2024 gemiddeld 7,0% per jaar, de fondsen zelf 8,2% (Morningstar, 2025). Hoe groot dat verschil echt is, staat ter discussie.
  • Bekende fouten zijn verkopen na een daling, kopen na een stijging, de markt proberen te timen en te vaak handelen.
  • Ze komen voort uit hoe mensen met verlies en onzekerheid omgaan.
  • Veel beleggers maken vooraf afspraken met zichzelf en kiezen voor minder beslismomenten.
  • Deze pagina is uitleg, geen advies.

Waarom maken beleggers deze fouten?

In het dagelijks leven beslis je vaak snel en op gevoel. Bij beleggen werkt dat minder goed. De koersen bewegen elke dag, het nieuws is onrustig en niemand weet wat er morgen gebeurt. Juist dan neemt je gevoel het over.

Psychologen Daniel Kahneman en Amos Tversky onderzochten vanaf de jaren zeventig hoe mensen beslissen als de uitkomst onzeker is. Mensen wijken daarbij steeds op dezelfde manieren af van wat een rekenmodel zou doen. Grofweg zijn er twee soorten. Bij emotie gaat het om wat je voelt bij winst en verlies. Bij denkfouten gaat het om hoe je informatie weegt. Daaruit volgen fouten in wat je doet.

Wat is behavioral finance?

Behavioral finance (gedragsfinanciering) is gedragseconomie toegepast op beleggen. Het onderzoekt hoe echte mensen met geld omgaan, in plaats van hoe een volledig rationele belegger dat zou doen. Daniel Kahneman kreeg in 2002 de Nobelprijs voor economie voor onderzoek naar hoe mensen beslissen bij onzekerheid. Econoom Richard Thaler kreeg hem in 2017 voor zijn werk in de gedragseconomie.

Wat kosten gedragsfouten? Het gat tussen fonds en belegger

De mensen die in een fonds beleggen, halen samen vaak een ander rendement dan het fonds zelf. Dat komt doordat ze op verschillende momenten in- en uitstappen. Dat verschil tussen fondsrendement en beleggersrendement heet het beleggersgat.

Morningstar meet dit elk jaar. Over de tien jaar tot en met 2024 haalden Amerikaanse fondsen en ETF's gemiddeld 8,2% per jaar. De beleggers zelf haalden 7,0%, omdat ze op ongunstige momenten in- en uitstapten (Morningstar, Mind the Gap 2025). Het verschil was het grootst bij fondsen die veel op en neer gaan, zoals sectorfondsen (7,0% tegenover 8,5%). Het was het kleinst bij brede, rustige fondsen. Bij mixfondsen was het 6,3% tegenover 6,5%.

Dat patroon past bij kopen na een stijging en verkopen na een daling. Maar het cijfer zegt minder dan het lijkt:

  • Het gaat over Amerikaanse fondsen en niet over individuele beleggers. Morningstar schrijft zelf dat het gaat om "de gemiddelde dollar".
  • Ook gewoon elke maand inleggen telt in deze berekening mee. Niet al het verschil komt dus door gedrag.
  • Hoe groot het verschil echt is, staat ter discussie. Andere onderzoekers gebruikten dezelfde gegevens en kwamen op ongeveer 0,1% per jaar (Financial Analysts Journal, 2026).

De les is dus niet dat beleggers een vast percentage verliezen door hun gedrag. Wel dat het moment waarop je in- en uitstapt meetelt.

De 10 bekendste beleggersfouten op een rij

  1. Verkopen na een daling (verliesaversie)
  2. Meegaan met de kudde: kopen na een stijging
  3. Te vaak kijken
  4. Overmoed
  5. Vasthouden aan je aankoopprijs (ankeren en het dispositie-effect)
  6. Alleen zien wat je al dacht (bevestigingsdrang)
  7. Dicht bij huis blijven (thuismarktvoorkeur)
  8. De markt proberen te timen
  9. Te vaak handelen
  10. Kosten negeren

Fouten door emotie

1. Verkopen na een daling (verliesaversie)

Wat het is. Je verkoopt omdat de koers flink is gedaald en je niet nog meer wilt verliezen.

Waarom het gebeurt. Een verlies voelt voor de meeste mensen zwaarder dan een even grote winst. Dat heet verliesaversie. Kahneman en Tversky beschreven dit in 1979. Een groot overzicht van honderden metingen kwam uit op gemiddeld ongeveer twee keer zo zwaar (Brown e.a., 2024). Dat verschilt per persoon en per situatie, en het bewijs komt vooral uit experimenten, niet uit echte portefeuilles.

Wat het kan kosten. Wie verkoopt, maakt een tijdelijk verlies definitief en mist een eventueel herstel. Dat herstel kan lang duren. Wie eind 1999 instapte in de MSCI World in euro (netto dividend herbelegd), stond pas eind 2013 weer boven het startbedrag, gemeten met kalenderjaren: 14 jaar.

2. Meegaan met de kudde: kopen na een stijging

Wat het is. Je stapt in omdat iets al hard is gestegen en iedereen erover praat. Dat is kuddegedrag. Daarbij hoort de neiging om recente stijgingen door te trekken naar de toekomst (recency bias).

Waarom het gebeurt. Onderzoek uit de Verenigde Staten laat steeds hetzelfde zien: particuliere beleggers kopen vaker wat net hard is gestegen of in het nieuws is (Barber en Odean, 2008; Frazzini en Lamont, 2008). In Nederland speelt het bij een minderheid. In een enquête van de AFM uit 2025 zei 1 op de 10 beleggers dat "niet willen achterblijven bij anderen" een grote of doorslaggevende rol speelde bij de start. Voor de meeste speelde het geen rol.

Wat het kan kosten. In de Amerikaanse studies pakte dat kopen daarna gemiddeld niet beter uit. Wie duur instapt en na een daling teleurgesteld uitstapt, komt precies in het beleggersgat terecht.

Wat kan helpen. Een vaste inleg op een vast moment, los van het nieuws en van wat anderen doen.

Achter kuddegedrag zit vaak een gevoel: de angst om iets te missen (FOMO, fear of missing out), soms samen met hebzucht. Onderzoek heeft dat gevoel bij beleggers niet zelf als oorzaak gemeten, maar het past bij het patroon. Hoe dat werkt en hoe je het bij jezelf herkent.

3. Te vaak kijken

Wie vaak naar zijn portefeuille kijkt, ziet vaker een verlies. En verlies voelt zwaar. Onderzoekers zagen in experimenten dat mensen die vaker hun resultaten zien, gemiddeld minder risico nemen (onder andere Gneezy en Potters, 1997). Dat waren proeven met kleine bedragen en een korte looptijd.

Denkfouten

4. Overmoed

Wat het is. Je overschat je eigen kennis, of je denkt te kunnen voorspellen wat de markt doet.

Waarom het gebeurt. Wie denkt dat hij het beter weet dan de markt, handelt vaak meer. Onderzoekers Brad Barber en Terrance Odean noemden overmoed als mogelijke verklaring voor het vele handelen van Amerikaanse particuliere beleggers in de jaren negentig (zie fout 9).

Wat het kan kosten. Meer handelen en minder spreiding. De AFM schat dat ongeveer een op de drie Nederlanders die zelf belegt, te weinig spreidt, veel handelt of veel risico neemt (2021). De AFM noemt dat zelf een ondergrens.

Wat kan helpen. Breed spreiden, zodat één verkeerde inschatting weinig uitmaakt. Sommige beleggers schrijven op waarom ze iets kopen en lezen dat later terug.

5. Vasthouden aan je aankoopprijs (ankeren en het dispositie-effect)

Wat het is. Je aankoopprijs wordt je meetlat, terwijl de markt die prijs niet kent. Dat heet ankeren. Verwant is het dispositie-effect: winnaars te snel verkopen en verliezers te lang vasthouden. Hersh Shefrin en Meir Statman gaven dit in 1985 een naam.

Waarom het gebeurt. Een verlies nemen voelt als toegeven dat je je vergist hebt, en die spijt wil je vermijden. En een getal blijft snel hangen. In een bekend experiment (1974) draaiden mensen eerst aan een rad en schatten daarna hoeveel procent van de VN-landen Afrikaans is. Na het getal 10 was de middelste schatting 25%, na 65 was dat 45%.

Wat het kan kosten. Terrance Odean bekeek 10.000 Amerikaanse beleggers (1987–1993). Aandelen met winst werden ongeveer anderhalf keer zo vaak verkocht als aandelen met verlies. De verkochte winnaars deden het daarna juist beter dan de verliezers die bleven liggen (Odean, 1998). Dat ging over losse aandelen. Bij een brede ETF met vaste inleg speelt het anders.

Wat kan helpen. De vraag: zou ik dit nu kopen, als ik het nog niet had? En terugvallen op je plan in plaats van op je aankoopprijs.

6. Alleen zien wat je al dacht (bevestigingsdrang)

Wat het is. Je zoekt vooral nieuws dat je gelijk geeft, en je let minder op wat ertegen pleit. Dit heet ook bevestigingsbias.

Waarom het gebeurt. Gelijk krijgen voelt prettig. Psychologen zien dit als een algemeen verschijnsel, ook buiten beleggen. Op forums en sociale media vind je voor elke mening steun.

Wat het kan kosten. Je ziet risico's over het hoofd en stuurt te laat bij.

Wat kan helpen. Bewust het tegenargument opzoeken. En nieuws en forums niet gebruiken als reden om iets te kopen of te verkopen.

7. Dicht bij huis blijven (thuismarktvoorkeur)

Wat het is. Je belegt vooral in bedrijven uit je eigen land, omdat je die kent (home bias).

Waarom het gebeurt. Bekend voelt veilig. Beleggers wereldwijd houden meer aandelen uit hun eigen land dan je bij een wereldwijde spreiding zou verwachten (French en Poterba, 1991). De AFM ziet dat ook bij Nederlanders: zij beleggen veelal in bedrijven in hun eigen land, in de buurt, of in het bedrijf waar ze werken (2021).

Wat het kan kosten. Minder spreiding. Gaat het slecht met de economie van je eigen land, dan raakt dat veel van je beleggingen tegelijk.

Wat kan helpen. Breed en wereldwijd spreiden, bijvoorbeeld via een index als de MSCI World (voorbeeld, geen aanbeveling).

Fouten in wat je doet

8. De markt proberen te timen

Wat het is. Je wacht op het goede moment om in te stappen, of je stapt uit omdat je een daling verwacht.

Waarom het gebeurt. Laag kopen en hoog verkopen klinkt logisch. Alleen weet niemand vooraf wanneer laag of hoog is.

Wat het kan kosten. De beste en slechtste beursdagen liggen vaak vlak bij elkaar. Bij de Amerikaanse S&P 500 vielen tussen 2006 en 2025 zes van de tien beste dagen binnen twee weken na een van de tien slechtste dagen (J.P. Morgan, 2026). Wie na een flinke daling uitstapt, mist daardoor vaak ook het herstel. Andersom: wie de slechtste dagen had overgeslagen, had meer verdiend. Alleen weet niemand vooraf welke dag dat is.

Wat kan helpen. Sommige beleggers leggen elke maand een vast bedrag. Dan hoef je niet te kiezen wanneer je instapt. Dat geeft geen garantie op een beter rendement, wel één beslissing minder.

9. Te vaak handelen

Wat het is. Je koopt en verkoopt vaak, omdat je op nieuws of koersbewegingen wilt reageren.

Waarom het gebeurt. Iets doen voelt beter dan niets doen, zeker als het onrustig is. Overmoed speelt mee (fout 4).

Wat het kan kosten. Barber en Odean bekeken de rekeningen van ruim 66.000 Amerikaanse huishoudens die tussen 1991 en 1996 zelf aandelen kochten. De groep die het meest handelde, haalde 11,4% rendement per jaar. De markt als geheel deed 17,9%. Een groot deel van het verschil zat in kosten (Barber en Odean, 2000). Het ging om losse aandelen, niet om ETF's, met hogere transactiekosten dan nu.

Wat kan helpen. Minder beslismomenten. Sommige beleggers kiezen één vast moment per jaar om naar hun verdeling te kijken en leggen dat vast in een beleggingsplan.

10. Kosten negeren

Wat het is. Je let op rendement, maar niet op wat je betaalt aan het fonds, je broker en de spread.

Waarom het gebeurt. Een paar tienden van een procent voelen klein. Rendement zie je in je app, kosten meestal niet apart.

Wat het kan kosten. Kosten gaan elk jaar van het hele opgebouwde bedrag af. Een rekenvoorbeeld: €10.000 eenmalig ingelegd, 6% rendement per jaar, wordt na 30 jaar €57.435 zonder kosten en €43.219 met 1,0% kosten per jaar. Aannames: een vast rendement, kosten elk jaar afgetrokken van het rendement, geen belasting en inflatie. Dit is een rekenvoorbeeld, geen verwachting. In werkelijkheid schommelt het rendement elk jaar, en de uitkomst kan lager of hoger zijn, ook negatief. Rendementen uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst.

Wat kan helpen. Kosten naast elkaar leggen.

Wat helpt tegen gedragsfouten?

Weten dat je deze neigingen hebt, haalt ze niet weg. Daarom maken veel beleggers afspraken als het rustig is. Mogelijkheden die je vaak tegenkomt:

  • Vooraf regels vastleggen. Wat doe je bij een flinke daling? Wie dat in een plan zet, hoeft op het moment zelf minder te beslissen.
  • Automatisch inleggen. Een vast bedrag op een vaste dag haalt de vraag "is dit een goed moment?" weg.
  • Minder beslismomenten. Meldingen uit en een vast moment om te kijken.
  • Eenvoudig en breed gespreid. Hoe minder losse keuzes, hoe minder kans op een denkfout. .

Merk je dat je niet kunt stoppen met kijken of handelen, of zet je geld in om verlies terug te winnen? Bij OpenOverGokken van de Kansspelautoriteit kun je gratis praten met iemand die dit herkent: 0800 24 000 22 of openovergokken.nl.

De informatie op deze pagina is uitsluitend informatief en educatief bedoeld. Het is geen financieel advies en geen aanbeveling om een bepaald product te kopen of te verkopen. Beleggen brengt risico's met zich mee: de waarde van je beleggingen kan dalen en je kunt (een deel van) je inleg verliezen. Rendementen uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst. Neem beslissingen op basis van je eigen situatie en laat je zo nodig adviseren door een onafhankelijke, erkende adviseur.

Veelgestelde vragen

Waarom verliezen veel beleggers geld?

Daar is geen eenduidig cijfer voor. Bekende oorzaken zijn gedrag (verkopen na een daling, kopen na een stijging), hoge kosten, te weinig spreiding en een te korte horizon. Wie geld belegt dat hij binnenkort nodig heeft, moet soms op een slecht moment verkopen.

Maken ervaren beleggers ook deze fouten?

Ook professionele handelaren laten in experimenten dit soort gedrag zien. Bij handelaren van de beurs in Chicago was het effect van vaak resultaten zien zelfs groter dan bij studenten (Haigh en List, 2005). Ervaring helpt om de fouten te herkennen, maar haalt de neiging niet weg.

Wat is het verschil tussen FOMO en kuddegedrag?

FOMO is een gevoel: de angst dat anderen iets goeds meemaken en jij niet. Kuddegedrag is wat je doet: kopen wat anderen kopen. Het gevoel kan tot het gedrag leiden, maar dat hoeft niet.

Is passief beleggen een oplossing voor gedragsfouten?

Het kan helpen, omdat je minder keuzes maakt. Wie breed gespreid belegt met een vaste inleg, heeft minder momenten om op gevoel te beslissen. Maar ook passieve beleggers kunnen in paniek verkopen of te vaak kijken. Het maakt het makkelijker, maar beschermt niet tegen je eigen gedrag.

Wat is recency bias?

De neiging om wat net gebeurd is door te trekken naar de toekomst. Na goede jaren verwacht je meer goede jaren. In zes verschillende Amerikaanse enquêtes verwachtten beleggers juist meer rendement na stijgingen (Greenwood en Shleifer, 2014). Zie fout 2.

Gratis hulpmiddel

Zie wat regelmatig beleggen mogelijk kan doen.

Vul je startkapitaal, maandelijkse inleg en looptijd in. De calculator laat je mogelijke groei zien — zonder mooie beloftes.

BeursBuddy tools

Rendementscalculator

Kies een calculator

Jouw gegevens

De berekening gaat uit van maandelijkse inleg aan het einde van iedere maand.

Jouw mogelijke resultaat

Eindkapitaal€ 146.233
Totale inleg€ 65.000
Rendement (winst)€ 81.233
Ontwikkeling van je vermogen
Ingelegd vermogenTotale waarde
€ 157.931€ 118.448€ 78.966€ 39.483€ 0
Start4 jaar8 jaar12 jaar16 jaar20 jaar

Let op: Rendement is een aanname en geen garantie. Beleggen brengt risico's met zich mee; je kunt (een deel van) je inleg verliezen.

In deze berekening is geen rekening gehouden met de actuele belastingregels (Box 3).