Psychologie
Crash-protocol → markttiming
Crashprotocol: zo bereid je je voor op een beurscrash
Een beurscrash kun je niet voorspellen. Voorbereiden op een beurscrash kan wel: je schrijft op een rustig moment op wat je doet als de beurs hard daalt. Hier heet dat een crashprotocol. Hieronder staan een voorbeeld in drie fases en een schema om zelf in te vullen.
Wat de beurs gaat doen, lees je hier niet. Dat weet niemand.
In het kort
- Een crashprotocol is een korte lijst afspraken die je opschrijft als het rustig is, voor als de beurs hard daalt: wat je vooraf regelt, wat je doet tijdens de daling en hoe je erna terugkijkt.
- De afspraken gaan over jouw situatie en je gedrag, niet over koersen of signalen.
- Onderzoek laat zien dat afspraken die je vooraf maakt gedrag sturen. Dat onderzoek ging niet over beleggen.
- Een protocol voorkomt geen verlies en zegt niets over hoe lang een daling duurt. Dit is een voorbeeld, geen advies.
Wat is een crashprotocol?
Een crashprotocol is een plan voor een beurscrash dat je zelf schrijft. Met een beurscrash bedoelen mensen meestal een snelle, diepe daling. Een vaste grens is er niet. Lees meer over wat een beurscrash is en hoe vaak hij voorkwam.
In het protocol staat niet wat de beurs gaat doen. Er staat wat jij doet: welke vragen je jezelf stelt, met wie je praat en hoe lang je wacht voordat je iets beslist. Je schrijft het voor één lezer: jezelf, op een moment dat je onrustig bent.
Waarom mensen het vooraf opschrijven
Op een rustig moment beslissen is makkelijker dan midden in de onrust. Psychologen zien al langer dat plannen in de vorm "als dit gebeurt, dan doe ik dat" mensen helpen om te doen wat ze zich voornamen (Gollwitzer en Sheeran, 2006). Daarom staan de voorbeeldafspraken op deze pagina in die vorm.
Ook ander onderzoek laat zien dat afspraken die je vooraf maakt, je gedrag sterker sturen dan goede voornemens op het moment zelf. Zo spaarden Amerikaanse werknemers die vooraf hadden afgesproken om een deel van hun loonsverhoging opzij te zetten, na ruim drie jaar 13,6% van hun loon, tegen 3,5% eerst (Thaler en Benartzi, 2004).
Deze onderzoeken gingen niet over beleggen. Er is geen onderzoek gevonden dat aantoont dat een geschreven plan beleggers bij een daling laat blijven zitten.
Bij een daling speelt nog iets mee: een verlies voelt voor de meeste mensen zwaarder dan een even grote winst. Lees waarom verkopen na een daling zo verleidelijk is.
Crashprotocol of beleggingsplan?
Een beleggingsplan is het geheel: doel, horizon, bedrag, verdeling en regels. Een crashprotocol werkt één situatie uit: een flinke daling. Het is een uitwerking van de regels in je plan.
Een voorbeeld van een crashprotocol in drie fases
Per fase zie je eerst de vragen die je jezelf stelt, daarna voorbeeldafspraken in de vorm "Als …, dan …". Elke afspraak begint bij iets wat jij merkt of meemaakt, nooit bij een koers.
Dit zijn voorbeelden, geen voorschriften. Jouw antwoorden hangen af van je eigen situatie.
Vóór een beurscrash: wat je regelt als het rustig is
Voorbereiden op een beurscrash begint met een paar vragen:
- Kan ik een tegenvaller betalen zonder te verkopen? Daarvoor is een spaarpot voor onverwachte kosten.
- Wanneer heb ik dit geld nodig? Je horizon bepaalt hoeveel tijd een daling krijgt voordat jij het geld wilt gebruiken.
- Wanneer pak ik dit protocol erbij? Het moment is een gevoel of een handeling: "als ik schrik van het nieuws", "als ik de app open om te verkopen" of "als ik slecht slaap door mijn beleggingen". Geen percentage, want dan wordt het een handelsregel op de koers.
- Met wie bespreek ik het voordat ik iets doe? Bijvoorbeeld je partner of een vriend die je plan kent.
- Waar bewaar ik het? Op papier of in een notitie, met de datum erbij.
Tijdens een beurscrash: wat je dan doet
Wat doe je bij een beurscrash? Dit is het moment waarvoor je het protocol schreef. Je volgt wat je toen afsprak, niet de koers van die dag.
- Wat doe ik als eerste? Het protocol pakken, voordat je iets in de app doet.
- Hoe lang wacht ik met een beslissing? Die wachttijd kies je zelf. Er is geen onderzoek dat een bepaalde lengte onderbouwt.
- Wat had ik afgesproken over mijn geplande inleg? Dat staat in je plan, niet in het nieuws.
- Reageer ik op nieuws, of op mijn situatie? Is er iets in mijn leven veranderd, of alleen de koers?
- Hoe vaak kijk ik deze weken?
- Wat doe ik met de neiging om iets te doen? Bijvoorbeeld: opschrijven wat je wilt doen en waarom, in een beslisnotitie.
Voorbeeldafspraken:
- "Als ik iets aan mijn beleggingen wil veranderen, dan schrijf ik eerst op wat en waarom. Die notitie lees ik na mijn wachttijd van … terug."
- "Als ik nieuws lees waar ik onrustig van word, dan bel ik eerst … voordat ik iets verander."
Na een beurscrash: terugkijken en bijstellen
Terugkijken doe je op een rustig moment, bijvoorbeeld op het vaste moment waarop je ook je plan bekijkt. Niet midden in de daling.
- Heb ik gedaan wat ik had afgesproken? Wat ging makkelijk, wat was lastig?
- Was mijn protocol duidelijk genoeg? Of moest ik op het moment zelf nog veel beslissen?
- Is mijn situatie veranderd: inkomen, doel of horizon? Alleen dan pas je je plan aan, niet omdat de koers bewoog.
- Wat pas ik aan in dit protocol?
Voorbeeldafspraken:
- "Als ik iets deed wat niet in dit protocol stond, dan schrijf ik op wat er gebeurde en wat ik toen voelde."
- "Als mijn inkomen, doel of horizon veranderd is, dan loop ik mijn beleggingsplan opnieuw door."
Zet daarna de nieuwe datum op het protocol.
Invulschema: je eigen crashprotocol
Een soort checklist die je zelf invult, in je eigen woorden en op een rustig moment.
Vóór
- Datum: …
- Mijn buffer staat apart en is genoeg voor …: ja/nee.
- Dit geld heb ik naar verwachting nodig over … jaar.
- Ik pak dit protocol erbij als ik … (een gevoel of een handeling, geen koers).
- Voordat ik iets doe, bespreek ik het met …
- Ik bewaar dit protocol op/in …
Tijdens
- Het eerste wat ik doe: …
- Mijn wachttijd voor een beslissing: …
- Mijn geplande inleg: …
- Zo vaak kijk ik deze weken naar mijn beleggingen: …
- Wat voor mij géén reden is om te verkopen: …
- Wat voor mij wél een reden is om te verkopen: … (alleen iets in je situatie, zoals: mijn doel komt dichtbij, ik heb het geld nodig, mijn leven verandert)
Na
- Ik kijk terug op: … (moment)
- Wat ik de volgende keer anders afspreek: …
Dit is een voorbeeld van een schema, geen voorschrift. Bewaar het naast je beleggingsplan.
Wat er níet in een crashprotocol hoort
Deze regels hangen af van de koers in plaats van jouw situatie:
- Koop- of verkoopsignalen, zoals "als de koers onder een bepaald niveau komt, verkoop ik". Dan beslist een verwachting over de koers, niet je situatie.
- Drempels als handelsregel, zoals "bij een daling van zoveel procent koop ik bij". Niemand weet vooraf of een daling klein blijft of doorloopt.
- Een stop-loss: een automatische verkooporder bij een bepaalde koers. Ook dat is een verkoopregel op de koers.
- "Koop de dip" of extra bijkopen als regel. Ook dat leunt op een verwachting over de koers.
- Voorspellingen en tips, zoals "de bodem is bereikt" of "dit is binnen een jaar hersteld".
Al deze regels zijn een vorm van markttiming: je beslissing hangt af van wat je verwacht dat de koers doet.
Als je je niet aan je crashprotocol hield
Dat gebeurt, ook bij ervaren beleggers. Bijvoorbeeld:
- je verkocht tijdens de daling;
- je stopte met inleggen;
- je kocht juist veel bij.
Het verleden draai je niet terug. Wat wel kan: op een rustig moment kijken wat er gebeurde. Was de afspraak duidelijk en voor jou haalbaar? Daarna pas je het protocol aan.
Wanneer je terugkomt of weer begint met inleggen, zegt BeursBuddy niet. Dat is opnieuw een keuze over het moment. Dit is geen advies over kopen of verkopen.
Wanneer een crashprotocol niet helpt
- Je hebt het geld binnenkort nodig. Een protocol verandert niets aan je horizon. Dan gaat het om je plan en je buffer.
- Je situatie verandert, bijvoorbeeld door ontslag, een scheiding of ziekte. Dan pak je je plan erbij. Dat lost een crashprotocol niet op.
- De belegging past niet bij je, bijvoorbeeld omdat bijna alles in één aandeel zit of omdat je met geleend geld belegt. Een protocol volgen maakt zo'n keuze niet beter.
- Merk je dat je niet kunt stoppen met kijken of handelen, of zet je geld in om verlies terug te winnen? Bij OpenOverGokken van de Kansspelautoriteit kun je gratis praten met iemand die dit herkent: 0800 24 000 22 of openovergokken.nl.
Hoe lang een daling duurt en wanneer de koers terugkomt, weet ook een protocol niet.
De informatie op deze pagina is uitsluitend informatief en educatief bedoeld. Het is geen financieel advies en geen aanbeveling om een bepaald product te kopen of te verkopen. Beleggen brengt risico's met zich mee: de waarde van je beleggingen kan dalen en je kunt (een deel van) je inleg verliezen. Rendementen uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst. Neem beslissingen op basis van je eigen situatie en laat je zo nodig adviseren door een onafhankelijke, erkende adviseur.
Veelgestelde vragen
Wat moet je doen bij een beurscrash?
BeursBuddy zegt niet wat jij moet doen. Had je vooraf afspraken gemaakt, dan pak je die erbij. Zo niet, dan kun je eerst de vragen bij "Tijdens een beurscrash" doorlopen en je protocol schrijven zodra het rustiger is. Dit is geen advies over kopen of verkopen.
Heb je een crashprotocol nodig als je al een beleggingsplan hebt?
Niet per se. Staat in je plan al duidelijk wat je doet bij een daling, dan kan dat genoeg zijn. Een crashprotocol werkt die regels uit in drie fases: vóór, tijdens en na.
Moet een crashprotocol op papier?
Nee. Een notitie op je telefoon of computer kan ook. Wat telt: je vindt het terug als je het nodig hebt, en er staat een datum op.
Hoe vaak pas je je crashprotocol aan?
Op een vast, rustig moment, bijvoorbeeld als je je beleggingsplan bekijkt. En na een daling, als je terugkijkt. Niet midden in een daling: dan verander je de afspraken juist op het moment waarvoor je ze schreef.
Gratis hulpmiddel
Zie wat regelmatig beleggen mogelijk kan doen.
Vul je startkapitaal, maandelijkse inleg en looptijd in. De calculator laat je mogelijke groei zien — zonder mooie beloftes.
